Ficha 015

CARGADORIO DE RANDE

Tipo

Cargadoiro

Sector

Minería

Uso actual

Baldío

Concello

Redondela

Parroquia

Trasmañó

Lugar

Punta de Rande

Enderezo

non procede

Coord.

N 42º17'04'' O 8º39'35''GPS: 42.2845, -8.6597

Plataforma, 1926
Vista da plataforma con vagóns no cargamento inaugural. Foto de Sarabia, aparecida no Vida Gallega do 20 de setembro do 1926.
Finguer, ca. 1926
Aspecto da estrutura metálica, "finguer". Foto do Arquivo Pacheco, probablemente do ano 1926.
Plataforma, 1993
Vista aérea da plataforma de formigón do cargadoiro. Foto de Eduardo Berea, no ano 1993, publicada no IPAIVC.

non procede

Historia

Fundación

1926

Feche

1959

Fundador

Cía. de Minerales de Galicia

Construcción, plataforma
Parte frontal da plataforma de formigón, durante a fase final da súa construcción. Foto Sarabia, aparecida no Vida Gallega do 10-04-1926.
Inauguración, ramal ff.cc.
Acto inaugural do cargadoiro, no punto do ramal da liña de ff.cc. Foto de Sarabia, aparecida no Vida Gallega do 20-09-1926.
Primer cargamento
O vapor Estoril, recibindo o primeiro cargamento de mineral de ferro mediante o cargadoiro de Rande. Foto Pacheco no Vida Gallega do 20-10-1926.
Vapor Estoril
O cargadoiro e o vapor Estoril, nunha foto de Pacheco tirada a través da ponte de ff.cc. de Rande. Publicada no Vida Gallega do 30-10-1926.
Dende a praia de Rande
Vista do cargadoiro dunrante unha carga do vapor Estoril. Foto aparecida no Galicia Industrial de outubro do 1926.
Rande, 1967
Vista aérea de Rande e Cabanas nos que se ve o antigo cargadoiro de Rande xunto co de Coto Wagner en construcción. Detalle dunha foto sacada o
mostrar máis

Reseña

A instalación no ano 1926 deste cargadoiro de minerais en Rande está vinculada á reactivación da mineria do ferro de Lugo acontecida a finais do século XIX. Cara 1880, certas innovacións na siderurxia europea, permiten por primeira vez o emprego industrial dos típicos ferros fosfóricos galegos, que ata entón tan só tiñan saida nas ferrerías tradicionais locais. Axiña, empresarios vascos, ingleses e doutros paises europeos, comezan a explotar aqueles xacimentos que tiñan mais fácil exportación; este é o caso das minas da Silvarosa (Viveiro) e Vilaoudriz (A Pontenova), no que as compañías estranxeiras axiña construiron os seus sistemas de transporte e cargadoiros (en Viveiro e Ribadeo). Pola contra, a outra área con tradición ferreira, a do sur da provincia de Lugo (Quiroga, Lemos,...), houbo de agardar, xa que os custo de transporte eran moito máis elevados. 1

As minas da Serra do Freixo, no concello de Monforte de Lemos, xa eran coñecidas de antigo, e hai testemuña documental da súa explotación dende cando menos o século XV, aínda que sempre nunha escala modesta. 2, 3 e 4

Cara 1898-99, cando xa ningunha minas das ferrerías locais funcionaba no lugar, o empresario lucense Julio Núñez González (5)(as veces asociado con elementos foráneos) comeza a xestionar dereitos de minas de ferro e outros metais ao norte e sur da provincia de Lugo, entre elas, varias en Freixo-Marcelle. No ano 1911, un primeiro estudo realizado polo enxeñeiro Alfredo Lasala, desprende unha boa calidade e cantidade de ferro no Freixo, que faría rentable a súa explotación industrial se se lograse solucionalo problema do transporte. 

Para isto non bastaba co capital do Julio Núñez, de tal xeito que en xuño do 1912, este asóciase con Ricardo Rodríguez Pastor (da Banca Pastor)(6), José Mª Miranda Luaces (do Banco de Galicia y Buenos Aires)(7), Pedro Romero (da Banca Romero Hermanos) e outros empresarios galegos, para fundala "Cía. General Minera de Galicia SA". O capital desta compañía sería de "2.000.000 de pesetas, en 20.000 acións de 100" que serían suscritas de forma "simultanea en Galicia e Bos Aires". O banqueiro ourensá Pedro Romero, será nomeado xerente, e o devandito Lasala, director técnico

Efectivamente, tal e como suliñou a prensa galega do momento; a Cía. General Minera de Galicia, grazas ao recurso da Galicia emigrada, "pode considerarse como a primeira iniciativa do capital galego"; xa que ata entón as poucas explotacións industriais de minas galegas "foron formadas ou con capitais estranxeiros ou doutras rexións".

Sen perda de tempo, no mes de xullo inícianse os primeiros traballos de extracción de mineral de ferro, así como as negociacións coas dúas compañías de ferrocarril que operaban en Monforte (a "do Norte" e a "de  Ourense"). Fechar axiña un acordo firme e ventaxoso cunha das compañías de ferrocaril era crucial, xa que desto dependía dúas instalacións máis: un sistema de transporte dende a mina ata unha estación de carga nunha das dúas liñas de ferrocarril que pasaban preto (a de Monforte á Coruña, ou a de Monforte a Vigo); e consecuentemente, un cargadoiro nun ou outro porto de destino. Asi pois, nos anos seguintes A Coruña e Vigo disputaronse a construción dun cargadoiro para exportalo ferro do Freixo. Non obstante, este acordo demorouse, e a finais de 1913 os traballos das minas do Freixo avanzaban paseninamente, mentres o mineral extrahído amoreabase nos depósitos sen poder ser exportado (8). Finalmente, ao ano seguinte, estopou a I GM, e apareceron serías dificultades do transporte marítimo internacional, e o volume e valor das exportacións galegas de ferro cairon drásticamente (1 e 9);   

os.

 

Procesos

e

productos

O procesoso, xerar electricidade (8).

Maquinaria 

conservada

cinta ensacado
sasores
maquina montacargas
mostrar máis

Materalia

67804476_373027493394173_751875872749151
mostrar máis

Arquitectura

Superficie

parcela

Finca (no 1887) :  35 ha

Teórico salinas (s.XVIII): 20 ha

Superficie

construida

Casa Principal: 262 m2 

Conxunto Granxa: 868 m2

Banca Sur
Vista cara o leste dende a Banca Sur ou de "Casó"; a esquerda a Lagoa, a dereita a Ría. Foto: José Chas, ano 2017.
Lagoa do Ulló
Vista cara o sur dende o Monte do Raxado. Foto: Uxío Reinoso, primavera 2018.
Banca e Xunqueira
Panorámica da Banca do Oeste, que separa a Xunqueira (antigamente Salina San José), da Lagoa do Ulló (ant. Salina Vella). Foto: Uxío Reinoso, primavera 2018.
Xunqueira de Portamuiños
Vista da Xunqueira de Portamuiños, onde antigamente estaban as Salinas de La Cruz e San Ignacio. Uxío Reinoso, primavera 2018.
Peirao
Detalle do Peirao de rampla que hai no estremo oriental da Banca Sur. Uxío Reinoso, primavera 2018.
Muiño de Marea
Muiño de marea construido por F. Auguste Cazaux a finais do S XIX. Uxío Reinoso, primavera 2018.
mostrar máis

Descriptiva

A longa

Planos

67804476_373027493394173_751875872749151
Mostrar mais

Estado de

conservación

Estado Salinas: regular.

Como xa dixemos, as Bancas

Cívica

Visita

Libre

Uso actual

Espazo renaturalizado, zona de paseo e lecer

- A totalidade da superficie das Salinas é "Dominio Público Marítimo-Terrestre".

- As casas e terras da antiga Granxa pertencen a un gran número de propietarios, a maioria veciñxs de Vilaboa.

Propiedade

Proteccion 

histórico-cultural

- Non ten protección histórica cultural

-Mais si a ten medioambiental, como espazo da "Rede Natura 2000".

Afectación 

urbanística

A totalidade da superficie da finca da Granxa das Salinas é "Solo Non Urbanizable", de tipo "normal" ou de "protección especial" (ver plano).

- As bancas das Salinas, así como os sendeiros da finca da Granxa, xa foron integrados nunha rede de sendeiros turísticos.

- O Concello de Vilaboa está estudando a posibilidade de iniciar a consolidación e aseguramento das construccións da Granxa.

Proxectos de

reutilización

Coñecer máis 

* Salinas.

- de Larache.

- do Lagares.

- romanas do Areal

* Muiño de Marea do Ulló.

* Peirao do Ulló.

Patrimonio

relacionado

Lembranzas e noticias de José Alberto Agulla Bará, veciño de Vilaboa e membro da "Asociación As Salinas do Ulló".  8 

Testemuñas

Bibliografía

* NADAL, JORDI e CARMONA BADÍA, XOÁN. El empeño industrial de Galicia; 250 anos de historia, 1750-2000. A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza. 2005 1

* "Minas do Freixo", no buscador de "Lugares" da web www.patrimonio.camaraminera.org da Cámara Oficial Mineira de Galicia. 2 

* AIRA, FELIPE. "Las minas de Freixo, el hierro que salía de Monforte para el III Reich", en La Voz de Galicia, do 7-X-2019. Consultado o 21-V-2020. 3

* AIRA PARDO, FELIPE. "Las minas de Freixo", na web www.jrcasan.com. Consultado o 21-V-2020. 4

* SOLÁ, JAIME. "Las minas de Freijo", en Vida Gallega, do 30-XI-1913. 5

* BURÉS MIGUÉNS, Mª TERESA. "José Pastor Horta", en Empresarios de Galicia (Carmona Badía, Xan; Coord.). A Coruña: CIEF. 2006. 6

* FERNÁNDEZ, MARTÍN. "Miranda Luaces, alto directivo de Mondoñedo que acabó en quiebra", en La Voz de Galicia, do 24-III-2019. Consultado o 21-V-2020. 7

* LASALA, ALBERTO. "La minería en Galicia; Las explotaciones de Freijo", no Boletín Oficial del Centro Gallego (de Bos Aires): revista mensual, do 1-IV-1914. 8

* DEL CUETO, R. "Inglaterra, Alemania y los minerales de Ribadeo", en El Eco de Galicia, do 5-XII-1920. 9

* ROMÁN LOSADA, ALBERTE. Sal, Sardiñas e Peiraos; Achega ao patrimonio marítimo na Ensenada de San Simón. Redondela: Edita Asociación Cultural Alén Nós. 2009. 

Ficha 143 do Inventario da "Asociación Galega do Patrimonio Industrial Buxa"  www.asociacionbuxa.com. Consultado o 21-V-2020.

Ficha 64 do "Invetario de recursos turísticos da Enseada de San Simón". Feito por "A Citania" para o proxecto "MARISMA" do Concello de Redondela. 2010. 

Á "Asociación As Salinas do Ulló" e ao Concello de Vilaboa polas fotografías e informacións aportadas para a elaboración desta ficha.

Agradecementos

Peirao

Detalle do Peirao de rampla que hai no estremo oriental da Banca Sur. Uxío Reinoso, primavera 2018.