Ficha 014

CENIR / Cerámicas de Nigrán

Tipo

Cerámica

Sector

Fábrica de tixolos

Uso actual

Campig

Concello

Nigrán

Parroquia

Nigrán

Lugar

As Telleiras-Canido

Enderezo

r/ Canido 7

Coord.

N 42º08'16'' O 8º48'32'' GPS: 42.1378, -8.8089

Cheminea
Vista da cheminea de Cerámicas de Nigrán, coa letreiro das súas siglas CENIR. Foto Uxío Reinoso, ano 2010.
Vista xeral
Vista xeral do camping de pdende o norte. Foto Uxío Reinoso, ano 2020.

non procede

Historia

Fundación

1941 ?

Feche

1974 ?

Fundador

Irmáns Álvarez-Blázquez ?

Irmáns Álvarez Blázquez
De esquerda a dereita: Alfonso, Álvaro, Xosé Maria e Emilio Álvarez Blázquez. Cara 1944, foto do outro irmán, Darío Álvarez Blázquez, arquivo da familia.
Camiño e cheminea
Camiño de Canido, e ao fondo a cheminea de CENIR. Foto do expediente
Aérea do 1956
Vista aérea do "voo americano do 56". Semella que ao norte do camiño de Canido tamén hai actividade industrial.
Aérea, ano 70-80
Ortofoto do "voo interministerial 1973-86". A fábrica de cerámica foi xa sustituida polo camping, e ao norte non se aprecia actividade industrial.
Cheminea e letreiro
Vista dende o leste da cheminea, coas grandes letras metálicas de CENIR. Foto Uxío Reinoso, 2010.
Estratos telleira
Tallada no solo do solar situado ao norte da parcela de CENIR; apreciasen tres estratos:no inferior varias capas de arxilas con croios, no medio un antigo solo con materias orgánicas, no superior abundantes restos de tellas antigas. Foto U. Reinoso, ano 2020.
mostrar máis

Reseña

Non se sabe moito da orixe e historia de "Cerámicas de Nigrán" (CENIR). No Arquivo Municipal de Nigrán non se conserva documentación desta fábrica, que por outras fontes sabemos que funcionou nas décadas centrais do século XX.

Probablemente, na ubicación de CENIR houbera anteriormente outra fábrica cerámica. A menos de 1 km do lugar onde agora se atopa a cheminea de CENIR, está o barrio de "A/s Telleira/s", así como o lugar do "Barral". Aínda hoxe en día, a rúa que cruza esta área polo sur é a rúa Telleira.  É esta unha ampla zona baixa entres os outeiros da igrexa de San Fiz e o de Vilameán, da que dende antigo hai noticias de extracción de arxila e fabricación de tellas. 

No catastro de Ensenada da freguesía de San Fiz de Nigrántamén aparece reflexada a importancia destas telleiras na bisbarra: no capítulo 17 da enquisa, aparecen "Dos hornos de cocer teja, el uno al sitio do Calbario, propio de la Cofradía de las Ánimas (...) y el otro, al sitio de la Iglesia, dicen propio de don Antonio Carlos de Castro, vecino de la feligresía de San Pedro de la Ramallosa (...) y además de dichos hornos de teja hay otro al sitio da Tejera y campo da Benposta, propio de Don Mathias Suarez de Brito, vecino de la expresada feligresía de San Phelix de Nigrán el cual se halla arruinado hay años...". Para dar idea da importancia destas telleiras na economía do lugar no 1750, cabe sinalar que San Fiz de Nigrán tiña daquela apenas 190 veciños (homes adultos) e 210 casas habitadas; e que no censo de homes en "ocupaciones de artes mecánicas" incluidas no capitulo 33, os "34 fabricantes de teja" (entre os que se inclúen veciños de San Pedro da Ramallosa e Santa Baia de Camos) son bastantes máis que os 4 sastres, 8 carpinteiros, 3 zapateiros e 5 canteiros xuntos. É posible que algún destes fornos de tella sexa percursos da moderna fábrica CENIR; pero ata o ano 1941, cando a familia Álvarez-Blázquez toma a explotación directa de CENIR, nós non temos outra referencia directa e certa de fabricación de tellas, tixolos ou outras cerámicas en San Fiz de Nigrán.

As circustancias polas cais a familia Álvarez -Blázquez explotou a Cerámica de Nigrán entre 1941 e 1945 son excepcionais; ningún membro da familia tiña relación algunha co sector, e nin sequera tiñan raices ou vinculos con Nigrán. Desgraciadamente, nin no Arquivo Municipal de Nigrán, nin no rexistro mercantil, nin na memoria da familia Álvarez-Blazquez atopamos ningún dato sobre a quen mercaron e venderon a fábrica.

O médico e intelectual pontevedrés Darío Álvarez Limeses, afincárase a comezos de século en Tui, de onde era a súa esposa María Álvarez Ballester, e onde tiveron 6 fillos varóns (Darío, Celso, Xosé María, Alfonso, Emilio e Álvaro). Darío Álvarez Limeses foi fusilado no 1936 en Tui polos fascistas, e a súa familia fortemente represaliada. Celso, Xosé Mª, Alfonso e Emilio son movilizados forzosamente a diferentes postos do exército, mentres que en Tui fican a nai xunto co pequeno Álvaro e o primoxénito Darío e a súa esposa e fillo. Mentres presta o servizo militar, Xosé María, que tiña sacado a praza de mestre, foi procesado por "separatista" e supendido temporalmente de emprego e soldo e destinado forzosamente a unha escola de Zamora. No 1940, o 2º dos irmáns, Celso, morre pola tise.  Así pois, durante a guerra e primeiros anos de posguerra a situación económica, xurídica e social da familia foi sumamente penosa. A comezos 1941 venden a casa de Tui e Darío traslada a consulta e residencia familiar a Vigo. Tamén no 1941 Xosé Mª renuncia ao súa praza de mestre en Zamora e múdase a Vigo.

Segundo conta a memoria familiar, cos poucos cartos aforrados por Xosé Mª en Zamora, parte do diñeiro da venda da casa e prestamos bancarios, o conxunto dos irmáns fíxose coa propiedade da "fábrica de cerámica e tellas do lugar da Barreira", que era dirixida por Xosé Mª coa axuda de Alfonso.

Ao parecer o negocio da Cerámica de Nigrán ía ben, ata que no ano 1945 "A neglixencia dun enxeñeiro (que presentara unha titulación falsa) descoñecedor do oficio, por mor dun exceso de carga de caolín de gran pureza que se extraía nun principio da praia de Lourido e depois no citad lugar da Barreira, provoca o estoupido dun novo forno no que investiran un importante capital". Tralo estoupido do forno, a familia decide vendela propiedade da fábrica. 1 e 2

Procesos

e

produtos

O proceso (8).

Maquinaria conservada

Non se conserva

Materalia

Anuncio, 1961.
Anuncio de CENIR aparecido en "El Pueblo Gallego" do 25 de xuño de 1961.
Mostrar mais

Arquitectura

Superficie parcela

38.000 m2

Superficie construida

  m2 

12A_0012
13A_0013
11A_0011
mostrar máis

Descriptiva

A longa

Planos

Non se coñecen

Estado de

conservación

Como xa 

Cívica

Visita

Libre, con permiso da propiedade, e durante a tempada vacional, 

Uso actual

Camping

- A totalidade

Propiedade

Proteccion 

histórico-cultural

- Non ten protección histórica cultural nengunha.

Afectación 

urbanística

A totalidade da superficie  (ver plano).

- As

Proxectos de

reutilización

Coñecer máis 

* Cerámica tradicional.

- telleira de Cesantes

* Cerámicas modernas:

- Santa Clara (Lavadores).

- Casablanca (Lavadores).

- Royal China (Lavadores).

- Pontesa (Ponte Sampaio).

- Moahsa (Coruxo).

- Porcelas Arcadia (Arcade).

Patrimonio

relacionado

Lembranzas 

Testemuñas

Bibliografía

* CABANA YANES, DARÍO XOHÁN. "Xosé María Álvarez Blázquez. Vida e obra". Vigo: ed. Xerais de Galicia. 2008. 1

* ÁLVAREZ CACCAMO, ALFONSO. "Xosé María Álvarez Blázquez, 1915-1985 : unha fotobiografía". Vigo: ed. Xerais de Galicia. 2008. 2

Á 

Agradecementos