Ficha 005

ANTIGA ESTACIÓN DE VIGO

Tipo

Estación de ff.cc.

Sector

Transporte

Uso actual

Depósito

Concello

Redondela

Parroquia

Cedeira

Lugar

Estación

Enderezo

Non procede

Coord.

N 42º17'08'' O 8º37'04'' GPS: 42.2856, -8.6178

Ao pouco de inaugurarse
Estación engalanada, probablemente durante o segundo recibimento a Alfonso XII. Foto C.M.H. Probablemente ano 1881.
Aspecto final da fachada
Aspecto da estación nos seus últimos tempos. Foto Alberto Sánchez. Ano 1983
Depósito en Redondela
Pedras do edificio principal, mal depositadas na parcela da estación de ff.cc. de Redondela. Foto Estela Reinoso. Circa 2013.

Historia

Fundación

1878

Feche

1988

Fundador

Compañia de ff.cc. MZOV

Vista dende as vias
Vista do edificio da estación, nunha fase primitiva, ainda sen cuberta nos peiraos . Grabado da "Ilustración Galega e Asturiana". Ano 1879.
Inauguración
Vista da estación engalanada, probablemente o segundo recibimento a Alfonso XII. Postal de Figueroa. Data probable 1881.
Carruaxes á porta da estación
Vista da estación nun día común. Autor e data descoñecidos.
Tellados da estación
Vista cenital da estación a comezos do século XX. Autor e data descoñecida.
A comezos do século XX
Vista da fachada principal e Praza da Estación. Postal de Diez y Rodriguez, Redondela. Ano 1918
Praza da Estación
A controrna da praza da Estación totalemnte urbanizada, comezos do século XX. Postal da ed. Guilera. Data descoñecida
mostrar máis

Reseña

A "Lei Xeral de Camiños de Ferro" de 1855, prefigurou que a implantación do ff.cc. en Galicia faríase mediante unha linea radial, que tendo centro en Madrid, entrase en Galicia polo cadrante sur oriental e atravesase o país cara algún porto costeiro. En 1857 unha Real Orde de Isabel II escolleu Vigo como punto final dunha liña que, vía Ourense e Zamora, entroncase en Media del Campo coa de Irún-Valladolid-Madrid. En 1858 aproba un nova liña que dende Palencia a Monforte, con dous ramais a Lugo-Coruña e Ourense-Vigo. En 1859, e partir dos estudos previos dos ilustres enxeñeiros Mateo Sagasta e Eduardo Gutierrez Calleja, o enxeñeiro Francisco Boguerín define o trazado dos 126 km entre Ourense e Vigo; o custo deste estudo foi custeado por diversos capitalistas e o Concello de Vigo. 1

En 1861 realizase unha primeira subasta da concesión deste treito, que tras varias tentaivas desertas, acaba recaindo en marzo de 1863 na persoa de Juan Flórez Freire que contou coa subvención estatal pertinenete amais do apoio financieiro do Concello de Vigo e as deputacións de Ourense e Pontevedra. O 23 de xullo 1863, Juan Flórez inaugura as obras en Guixar (onde inicialmente se proxectaba instalala estación); dende entón unha sucesión de acontecimentos retrasaron as obras e prazos de execución en repetidas ocasións. 

Tras moitas vicisitudes, en 1864 a "Compañía de Medina del Campo a Zamora" ("MZ", que daquela xa explotaba esta liña castelá) adquire a concesión da liña Vigo-Ourense. Juan Flórez é integrado na directiva da "MZ", onde son socios outros ilustes políticos e enxeñeiros coma Rafael Beltrán de Lis, José Elduayen ou Antonio Canovas del Castillo. En 1879 unha sociedade catalana entra no capital da empresa que pasa a denominarse "Ferro-carriles de Medina de Campo a Zamora e Ourense a Vigo" (MZOV)

En 1865 a banca de Rafael Beltrán de Lis entra en suspensión de pagos, e voltan paralizarse as obras entre Vigo e Ourense. A crise financieira xeral, e da "MZOV" en particular, lastraron o ritmo das expropiacións e construccións do ff.cc., que tan só colleron bo ritmo a partir de novembro de 1869, gracias a chegada de novas subvencións e anticipos estatais. A finais de 1872 esta rematado o viaducto "Madrid" de Redondela e o trazado ata Salvaterra, pero en 1873 voltan paralizarse as obras cando ainda faltaban numerosos viadutos e desmontes pola beira do Miño ata Ourense. 

A principios de 1876 constróese unha vía provisional entre o peirao e a estación de Vigo pra facilitar o transporte dos insumos da nova liña. En xuño de 1876 circula a primeira locomotora de probas entre Vigo e Redondela, que seguidamente pasa a servir na construcción do resto do tendido. No verán de 1877 Alfonso XII, de visita en Galicia, fai un primer viaxe ceremonial entre Redondela e Vigo, que o recibe nunha estación xa rematada.

O 17 de marzo de 1878 inaugúrase a estación viguesa co servizo regular a Guillarei (37 km) con paradas en Redondela e Porriño. O servizo a Ourense establecese o 9 de xuño de 1881, mentres que a conexión con Monforte e a liña ata a Meseta e o resto da rede ferroviaria producirase o 15 de maio de 1885; os primeiros servizos Vigo-Madrid.

A estación terminal de Vigo situouse a unha distancia considerable da poboación e a 42 metros sobre o nivel do mar; non obstante a chegada do ff.cc. a Vigo revolucionou inmediatamente o tránsito de pasaxe e mercancías. Poucas décadas despois o pulo urbanizador de Vigo achegaba a cidade a infraestructura ferroviaria ata "abrazala" (2). En 1898 inaugurouse un ramal de servizo portuario. En 1895, incluida xa a conexión con Pontevedra (dende 1884) e a Portugal (dende 1886), a liña Vigo-Monforte movía 491.098 pasaxeiros e 91.990 tns de mercancías (3). A electrificación desta liña non se producirá ata 1981.

A estación de Vigo foi obxeto de varias ampliacións e reformas (entre as que destaca a de 1923) ata que 1987, sendo ministro de fomento Abel Caballero, decidese sustituilo edificio orixinal por un novo. Seguidamente iniciase unha polémica sobre o futuro do antigo estación, párase momentaneamente o plan de demolición,barallase a posibilidade de adicalo edifcio principal a escola municipal de música. Incluso en 1990 é incoado o expediente para a súa declaración coma BIC, que nunca se chegou a dar. En 2001, ante a falla dun plan de protección, conservación e reutilización, ADIF decide numeralas pedras da fachada e depositalas na estación de Redondela, onde se atopan ainda hoxe.

Procesos productos

Non procede

Maquinaria

conservada

Non se coñece

Materalia

Non se coñecen

Arquitectura

Superficie parcela

111.000 m2 aprox.

3.200 m2, edificio principal

Sup. ocupación

Descriptiva

Os 18 apeadeiros e estacións da liña Vigo-Ourense, deseñados nunha sobria linguaxe academicista polo enxeñeiro Francisco Javier Boguerín, foron obxeto dun programa arquitectónico conxunto, desenvolto dacordo a unha clasificación en 4 categorias. A de Vigo foi a única considerada de 1ª, a de Ourense de 2ª, as de Redondela, O Porriño, Tui e Redondela eran de 3ª e as restantes de 4ª. Esta clasificación correspondeuse cunha diferenciación no volume edificado e nos acabados arquitectónicos realizados: as estación de 1ª, 2º e 3ª tiñan todas un esquema de tres corpos, un central de dúas plantas e dous laterais de planta baixa, mentres que as de 4ª e os apeadeiros eran dunha única planta baixa. Os detalles ornamentais quedaron reservados para as estacións de Ourense e, sobre todo, a de Vigo. 

O edificio principal da estación de Vigo tiña a característica planta en "U" das estacións terminais. O corpo central do edificio central da Estación de Vigo era de 20 x 15 m aproximadamente e dúas coxías. A planta baixa aloxaba o vestíbulo e servizos de atención ao viaxeiro, mentres na primeira estaba a vivenda e oficina do xefe da estación e o resto do persoal. O acceso ao vestíbulo facíase por 5 portas de arco de medio punto, na primeira planta respetábase a orde de 5 vans, nesta ocasión de lintel abombado. Os dous corpos laterias tiñan unhas dimensións de aproximadamente 10 x 80 m; o corpo oeste acollía as oficinas e outras dependencias do servizo da estación, mentres que o leste, (orixinalmente) era unha plataforma de embarque que acollía baixo cuberta dúas das cinco vías do servizo de pasaxeiros da estación. 4

A fábrica de granito empregada nos lenzos (orixinalmente revestidos de cal) era de perpiaños de grandes dimensións na fachada principal e cachotería nas restantes. O granito só estaba a vista no caso das pezas mais pequenas, fina e moderadamente decoradas, que compuñan as xambas, linteis, pilastras, cornixas,ménsulas,...; así mesmo, o granito estaba a vista no zócolo que percorría a base de todo o edifício. Ainda sendo a de Vigo a única de 1ª categoria os detalles decorativos só son salientables na fachada principal. Entre eles destaca o balcón que abarca os tres vans centrais da primeira planta; esta balcón esta protexido por unha falsa balaustrada, ou antepeito, composto por grandes pezas de máis de 1 m de lado, feitas nunha nada común traceria de granito do país. Outro elemento decorativo chamativo é o glabete, ou falso frontón, que culmina a fachada principal; e na súa cima, un escudo coas dúas iniciais das cidades "irmandas polo ferrocarril": Vigo e Ourense.

A cuberta do edifício principal foi dende a orixe de tellas planas. O espazo das plataformas tiveron unha primeira cuberta en 1881; outra de ferro, zinc e cristal en 1891; e unha nova metálica en 1923 , que se conservou ata a demolición en 1987. Nesa mesma reforma de 1923, ampliouse a primeira planta sobre os corpos laterais, adquirindo as dimensións aproximadas de 40 x 15 m. 

Xa dende os primeiros momentos a Estación de Vigo contaba cunha gran parcela, na que había outras infraestructuras como peiraos e almacéns para o embarque de mercancias diferenciadas, peixe, gando,..; na parte máis extrema, xa case chegando a Canadelo, intalaronse os talleres e depósito para locomotoras (posteriomente trasladados ao Barrio das Flores).

Planos

Fachadas 1881
Alzados da fachada principal e traseira, no seu estado inaugural. Extraído de GARRIDO RODRÍGUEZ, JAIME; "Vigo; La ciudad que se perdió"; Pontevedra, Ed. da Deputación Provincial; 2008
Fachadas 1923
Alzados da fachada principal e traseira, tralas reformas e ampliación de 1923. Extraído de GARRIDO RODRÍGUEZ, JAIME; "Vigo; La ciudad que se perdió"; Pontevedra, Ed. da Deputación Provincial; 2008
Despece cantería
Despece aproximado da cantería da fachada princial. Extraído de GARRIDO RODRÍGUEZ, JAIME; "Vigo; La ciudad que se perdió"; Pontevedra, Ed. da Deputación Provincial; 2008
Mostrar mais

Estado de

conservación

Estado xeral: moi malo.

Ao final da súa vida útil, en 1988 a antiga estación presentaba un moi bo estado de conservación. Conservábase a totalidade das estructuras e volumes orixinais do edificio principal, o corpo central e a ás laterais mantiñan a característica planta en forma de U; tamén pervivía a estructura metálica da cuberta erixida en 1923 e a obra de cantería mantiña a feitura orixinal, apenas danada pola adicción dunha marquesina metálica e outros elementos lixeiros; o interior fora eso si reformado e renovado varias veces.

Coas obras da nova estación fíxose necesaria a demolición da cuberta principal e ás secundarias que se extendián polas plataformas, pola contra a fachada principal recuperou o seu primitivo aspecto ao ser retirada a marquesina e letreiros.

Actualmemte o depósito das pezas de cantería é pesimo: está a intemperie, criando verdello dende o ano 2001, sen vixianza e control algún, habitualmente outros materiais son depositados sobre as pedras. Diversas marcas e testemuñas fan evidente que moitas pezas foron sustraidas; algunhas pezas estan quebradas e outras vense descunchadas; apenas nalgúns caso aprecianse as pintadas da numeración das pezas feita antes do traslado.

Todo isto fai moi dificil a reconstrucción xeral do edificio principal, se acaso podería realizarse unha recuperación de algún elementos.

(evaluado en inverno de 2018)

Peza quebrada
Elemento da balaustrada de traceria, partida a metade. Foto Estela Reinoso. Ano 2013
Tracería desfeita
A mesma peza en 2018, xa desfeita polos golpes e o paso do tempo. Foto Uxío Reinoso. Data, xaneiro 2018.
Panorámica do depóxito
Aspecto xeral do desastroso depósito, responsabilidade de ADIF. Foto Uxío Reinoso. Data, xaneiro 2018.
Lintel
Lintel dun van dun dos corpos laterais. Foto Uxío Reinoso. Data, xaneiro 2018.
Perpiaños
Perpiaños e outras pezas de cantería; abaixo a dereita ainda pervive unha numeración do despece. Foto Uxío Reinoso. Data, xaneiro 2018.
Pilastra xónica
Pilastras da ampliación de 1923, tamén partidas polo deficiente depósito. Foto Uxío Reinoso. Data, xaneiro 2018.
mostrar máis

Cívica

Visitable

Accesible

Uso actual

Depósito, agardando restauración

ADIF; Ministerio de Fomento.

Propiedade

Proteccion

histórico-cultural

- Incoado expediente BIC, pola Resolución do 6 de Outubro de 1990 da Dirección Xeral de Patrimonio Histórico e Documental da Xunta, procedimiento caducado 6 meses mais tarde.

- Elemento catalogado polo PXOM de Vigo de 2006, ficha A 25 (o PXOM de Vigo esta ilegalizado pola sentencia do 10/11/2015 do Tribunal Supremo).

Afectación urbanística

Previsiblemente, o ámbito da estación de Vigo vaise desenvolver mediante a "Lei 3/2016 de medidas en materias de proxectos públicos de urxencia ou especial interés". 

Convenio entre o Concello de Vigo e a RENFE para a integración da antiga estación na nova do AVE. 

Proxectos de

reutilización

Coñecer máis 

* Rede ferroviaria da Ría de Vigo.

* Viaduto "Madrid" de Redondela.

* Viaduto "Galicia" de Redondela.

* Ponte sobre o rio Verdugo.

* Antigo ramal ao porto.

* Estacións da liña Vigo-Ourense e a Pontevedra:

- Chapela.

- Redondela.

- Cesantes.

- Arcade.

* Cargadoiro da Coto Wagner.

* Cargadoiro da Cía. de Minerales de Galicia. 

* Rede de tranvías de Vigo, Val Miñor e a Porriño-Mondariz.

* Estacións de tranvía.

- Coruxo.

- Canido.

- Panxón.

- Ramallosa.

Patrimonio

relacionado

Reportaxe xornalístico, testemuña dun traballador da RENFE de Redondela sobre a conservación do depósito; FUENTES, JUANMA. "La vieja estación de tren se pudre en el suelo pese a ser un edificio protegido". La Voz de Galicia, 29/11/2015. 

Testemuñas

Bibliografía

* VV. AA. O ferrocarril Ourense-Vigo. Historia, cronoloxía, documentos e conexións. Vilaboa: Edicións do Cumio. 2006. 1

SOUTO GONZÁLEZ, X. M. Vigo: cen anos de historia urbana (1880-1980). Vigo: Edicións Xerais de Galicia. 1990. 2

* PERIS TORNER, JUAN. "Medina del Campo a Zamora y Orense a Vigo". Na páxina web Ferrocarriles de España. Consultado o 11-01-2018. 3

* GARRIDO RODRÍGUEZ, XAIME. Vigo; La ciudad que se perdió. Pontevedra: ed. Deputación Provincial. 2008. 4

* Ficha A25 do "Catálogo do Patrimonio do PXOM de Vigo". Vigo: ed. Consultora Galega. 2008.